'Zou je er iets voor voelen mee te doen in de jury?' Op die vraag van Marieke Bemelman, secretaris van de Bruna Gouden Strop had ik in 1993 - vereerd dat men aan mij had gedacht - subiet ja willen zeggen. Maar eerst moest de hoofdredactie van het Noordhollands Dagblad, mijn werkgever, haar zegen geven. Ik wuifde hun bezwaar dat mijn werk als redacteur nieuwsdienst er mogelijk onder kon lijden luchthartig weg en stapte op de rijdende trein. Bij het bereiken van eindstation Rode Hoed hing de tong me op de schoenen...
Als de 'bazen' dit stuk onder ogen krijgen zullen ze misschien zeggen: 'Zie je wel, we hadden gelijk' en in de toekomst niet zo snel toestemming geven voor dit soort uitstapjes. Dat risico neem ik op de koop toe.
Want na mijn jurylidmaatschap heb ik die ene adjunct-hoofdredacteur zich nooit meer laatdunkend uit horen laten over die detectiefjes (Citaat: 'Ik heb zelf ook wel eens zo'n boekje gelezen. Sinds Agatha Christie is er nooit iets opmerkelijks geweest.') Het spannende boek wordt sindsdien serieus genomen bij dit dagblad en de Geassocieerde Pers Diensten (GPD) waarbij het Noordhollands Dagblad is aangesloten. Dat is pure winst.
Lid zijn van de Stropjury bleek dus meer in te houden dan een erebaantje, of een beloning voor mijn uit de hand gelopen hobby als thrillerrecensent. Dat was een onbekend fenomeen bij veel regionale dagbladen dertien jaar geleden, toen ik van Schiphol overstapte naar deze krant en van de toenmalige chef kunstredactie boeken over luchtvaart kreeg toegeschoven. Je bent nu eenmaal snel een expert. Ik deelde hem mee dat ik weliswaar voorlichter van de luchthaven was geweest, maar bepaald geen luchtvaartkenner of -fan en uitsluitend thrillers las. Vanaf dat moment heb ik steevast dit genre toegeschoven gekregen.
Het was en is allemaal net te doen naast de gewone klussen als politie- en justitieverslaggever. In de jurytijd moest ik echter nog meer en sneller lezen. Bij aanvang leek het mee te vallen. De immer razend actieve Marieke B. stuurde een eerste stapeltje boeken ter beoordeling, inclusief een voorlopige lijst van inzendingen waaronder enkele goed te behappen pockets.
Leiden bleek pas in last te komen toen de tweede en derde zending kwamen. Op de bijgestelde lijsten was het aantal titels tot 22 gegroeid. Met de mededeling dat een enkele uitgever pas kort voor de sluitingsdatum kon inleveren: bovendien bleek het daarbij om pillen te gaan. De paniek sloeg toe. Hoe dit te klaren in drie maanden?
'Die Ruitenbeek gaat toch niet in de baas zijn tijd boekjes zitten lezen?'
De bijeenkomsten met de andere juryleden deden de rust niet weerkeren. De oude rotten in het vak van Vrij Nederland en Volkskrant, Rob Sijmons en Frans van Schoonderwalt waren ongelofelijk stellig in hun unanieme afwijzing van een aantal boeken die in mijn ogen kans maakten op nominatie. Had ik het, als relatieve beginneling, fout gezien?
Omdat iedereen zijn huiswerk had gemaakt ontstonden pittige discussies over spanningsbogen, plots, karakters, psychologie en geloofwaardigheid. De argumenten voor en tegen vlogen over de tafel. Rook vulde het etablissement. Glazen raakten snel leeg. Voorzitter Rob Sijmons stond vaak op het punt de knoop door te hakken terwijl anderen hun mening wilden uitwisselen. Gelukkig waren diplomatie, rust en humor aanwezig in Jeroen Kuijpers, auteur en freelance-resencent voor Amerfoortse Courant/Persunie. Mede door zijn optreden werden zelfs eerder ingenomen stellingen geheel of gedeeltelijk verlaten.
Eén jurylid heb ik tot nu toe niet vermeld. Hij nam dan ook allerwegen een aparte plaats in: Peter R. de Vries. Deze freelancer voor AD, Panorama en Tros-'Crime Time' was door de sponsor aan de jury toegevoegd. Tegenwoordig is Peter het gezicht van een misdaadrubriek op RTL. Wie zijn optreden aanschouwt, weet welk vlees hij in de kuip heeft. Als De Vries er is, is de zaal vol. In 1993 was het niet anders. Peter is een beste kerel, maar hij zal zijn gelijk krijgen. Waar de anderen hun kandidaten voor de nominaties - volgens de regels maximaal vijf - hadden teruggebracht tot acht à negen titels had Peter bij welhaast elk nummer op de groslijst ernstige bedenkingen. Kort gezegd kwamen ze erop neer dat de schrijvers weinig kaas gegeten hadden van hoe het in de echte misdaad en vooral in de misdaadbestrijding toegaat. Citaat uit Peters toespraak tijdens de prijsuitreiking: 'De meeste auteurs laten huiszoekingen doen zonder de wettelijk verplichte aanwezigheid van een rechter-commissaris.'
Een volgende sessie was onoverkomelijk, daar de stemmen staakten. Het gaf de jury wel de kans zich door de laatste inzendingen te worstelen. Tenslotte waren we het grotendeels eens, met een knipoog naar de voorschriften. Vijf titels mocht Klaas Wilting de wereld insturen als kanshebbers op de fel begeerde prijs.
In de afsluitende sessie kon voorzitter Sijmons tot zijn genoegen constateren dat Bob Mendes' Vergelding tot het beste Nederlandstalige spannende boek was gekozen met een 'comfortabele eensgezindheid', al meende de afluisterdeskundige dat aan belangrijke scènes in Vergelding technische onwaarschijnlijkheden kleefden.
Het was voorwaar een hele opgave, dat jurylidmaatschap (al staat het niet in verhouding tot het monnikenwerk van de auteurs). Niet in het minst omdat velen probeerden je de uitslag te ontlokken en daarbij geen middel onbeproefd lieten. Grappig toch hoe menselijk journalisten, uitgevers en schrijvers soms kunnen zijn.
Tenslotte dit: na de bekendmaking van de nominaties en de prijswinnaar achtten sommige betrokkenen het nodig de leden van de onafhankelijke jury onder vuur te nemen. Dat was jammer, want de vijf juryleden hebben naar eer en geweten gehandeld en alles zorgvuldig afgewogen.
Wie aan een wedstrijd met gelijke kansen voor iedereen meedoet moet tegen zijn verlies kunnen. Of anders niet meedoen. Ik spreek louter voor mezelf als ik zeg dat ik dit gedrag per definitie afkeur, maar me er iets bij kan voorstellen als de Bruna Gouden Strop naar een boek gaat dat op geen enkele manier als thriller kan worden aangeduid. Daarover heeft onder anderen Tomas Ross al het nodige gezegd. Alle deelnemers dit jaar wens ik succes en de prijs toe.