Hoe zien je dagen eruit? Heb je een vaste
dagindeling? Moet je van jezelf een bepaald aantal bladzijden per dag schrijven?
Om met dat laatste te beginnen: ja! Wanneer ik met een boek bezig ben, werk ik
daar iedere doordeweekse avond aan (dus van maandag tot en met donderdag). En dan blijf ik
net zo lang achter mijn computer zitten tot ik minimaal twee pagina’s af heb. Op die
manier kun je in ongeveer tien maanden tijd de eerste versie van een boek af hebben. Je
moet dan al die tijd wel de discipline op kunnen brengen om op die avonden geen
verjaardagen te bezoeken, niet voor de buis te gaan hangen als daar toevallig een
geweldige film op te zien is, of al te snel toe te geven aan gevoelens van "te
moe" of "geen zin". Series als The X-Files en Millennium neem ik dus
steevast op om ze, vaak dezelfde avond nog, op video te bekijken. Zit je eenmaal in die
tredmolen – want dat is het – dan is dat ook best vol te houden. Het is gewoon
een soort ritme waar je in komt. Of, om in termen van de band Normaal te spreken, een
kwestie van "niet lullen, moar speulen."
Heb je de plot al in je hoofd als je aan
een roman begint?
Niet echt. Ik weet hoe het verhaal begint en – globaal – waar
het gaat eindigen. Wat er tussendoor allemaal gaat gebeuren, is voor mij net zo’n
verrassing als voor de lezer. Je hoort wel eens verhalen van schrijvers die van tevoren
precies weten wat er in ieder hoofdstuk moet komen te staan, maar die heb ik persoonlijk
nog nooit ontmoet. Het is toch vaak meer het idee van: ergens een lijk neerleggen en dan
maar zien wat er van komt. Michael Connelly heeft bij het schrijven van De Dichter
zelfs halverwege besloten om een andere dader te kiezen dan hij aanvankelijk in zijn hoofd
had. Daardoor zet hij de lezer totaal op het verkeerde been en is de ontknoping compleet
verrassend.
Hoeveel versies schrijf je van één boek?
Ongeveer drie a vier. De eerste ruwe versie gaat naar mijn uitgeverij en naar een
neerlandica op wier oordeel ik blind vaar. Die haalt echt iedere onvolkomenheid eruit,
zelfs kleine schoonheidfoutjes waarvan je hoopt dat niemand ze opmerkt. In mijn
eigenwijsheid leg ik soms wel eens iets van haar kritiek naast me neer, dus ieder los
draadje en iedere zwakke plek die blijft zitten, komt op mijn conto. Aan de hand van alle
kritiek ga ik schuiven, herschrijven en schrappen (soms wel 50 pagina’s) en altijd
moet ik toegeven dat het eindresultaat dan veel beter is. Vervolgens gaat er nog een
persklaarmaker overheen die een rode streep zet bij alle eventuele tik- en stijlfouten.
Maar alle wijzigingen worden uiteindelijk door mijzelf aangebracht. In Amerika schijnt het
heel gebruikelijk te zijn dat redacteuren van uitgeverijen eigenhandig manuscripten gaan
zitten herschrijven, maar hier gebeurt dat volgens mij niet.
Hoe kom je aan de namen van je personen?
Dat is vaak echt een kwestie van om me heen kijken zodra ik een nieuw personage
introduceer. Rondslingerende visitekaartjes, boekomslagen, elke inspiratiebron is op
zo’n moment welkom. Ook vernoem ik regelmatig vrienden en collega’s. Maar het
gebeurt ook dat ik achteraf pas een definitieve naam verzin. Dan pak ik meestal het
telefoonboek erbij en ga met mijn vingers de rij langs op zoek naar een naam die goed
klinkt en bij het bewuste personage past. Vaak zoek ik naar Nederlandse namen die een
beetje internationaal klinken: Beekers (Baker), Dekker (Decker). Maar uiteindelijk zit aan
bijna iedere naam een verhaal vast. Zo is de paragnost uit mijn eerste boek rechtstreeks
afgeleid van een bestaande helderziende uit Leiderdorp. In zijn geval maak ik van de echte
naam (Bram Hensink) iets wat daarop lijkt (Bart Huntink).
Je werkt o.a. voor het blad Aktueel.
Is je journalistieke werk gemakkelijk te combineren met het schrijverschap? Doe je die
twee naast elkaar of zonder je je af als je een roman schrijft?
Mmmm, ik vraag me af wat mijn vrouw ervan zou vinden als ik voorstel om me ieder jaar een
maand of acht af te zonderen. Nog los van de rekeningen die dan onbetaald zouden
blijven… Maar goed: ik werk fulltime in loondienst bij het weekblad Aktueel,
dus ik ben aangewezen op de avonduren. Afzonderen doe ik me dan inderdaad: in mijn
werkkamer. De combinatie journalistiek/schrijven is op zich een heel vruchtbare, al is het
in deze opzet natuurlijk wel behoorlijk zwaar. Maar ik woon op meer dan een uur rijden van
mijn werk, dus ik gebruik de avondspits iedere dag om de knop in mijn hoofd om te zetten.
Terwijl ik in de file sta, probeer ik al te bedenken hoe het verhaal die avond verder zal
gaan.
Wil je je op den duur helemaal aan het
schrijven van fictie wijden?
Op zich is dat alleen een optie als ik (a) morgen de giroloterij win of (b) opeens
net zo veel boeken ga verkopen als Baantjer. Maar los daarvan: ik denk dat ik de
journalistiek op dit moment te veel zou gaan missen. Dankzij mijn werk doe ik veel
inspiratie op en kom ik ook in aanraking met de meest uiteenlopende mensen. Zo zal ik
nooit vergeten hoe ik tijdens De Plaag een reportage mocht maken over... een
Afrikaanse toverpriester. Ik had mijn personages de avond tevoren achtergelaten voor de
deur van een appartement in de Bijlmer en wist eigenlijk nog helemaal niet wat ze
daarbinnen precies zouden aantreffen. Die dag kwam er op de redactie een tip binnen over
een voodoopriester die bezig was met een magisch ritueel ergens in een rijtjeshuis in
Arnhem. Stond de eindredacteur ineens naast mijn bureau met de vraag of ik soms zin had
daar een reportage over te maken. Bijna alles wat er in De Plaag staat over die
bonuman, inclusief begraven kip, half-Frans geprevel en blauwe jurk, is dan ook echt
gebeurd. Sindsdien geloof ik niet meer in toeval.
Heb je wel eens overwogen een reeks met
een vaste hoofdpersoon te schrijven? Of ben je bang dat een vaste formule verstikkend
werkt?
Nee, dat lijkt me niets. Hoewel je iedere keer weer bijzonder aan je personages
gehecht raakt, vind ik het ook iedere keer weer leuk om iets totaal anders te gaan doen.
Is een boek eenmaal af, dan ga je zitten broeden op een nieuw idee. En uiteindelijk bedenk
je weer iets waar je zo warm voor loopt dat je meteen weer wil gaan schrijven en dat
vervolgens ook een jaar lang leuk blijft vinden. Nieuwe personages zijn dan interessanter,
omdat die nog helemaal blanco zijn. Wat ook meespeelt, is dat ik zelf niet zo van series
hou. Ik vind De Dichter van Michael Connelly geweldig, maar zijn boeken over
Harry Bosch lees ik om de een of andere reden nooit uit.
Je noemt alleen buitenlandse auteurs zoals
King als je favorieten. Volg je Nederlandse en Vlaamse collega's? Wat vind je van Ross,
Appel, Hellinga, Geeraerts etc.?
Eerlijk gezegd betrap ik mezelf nogal eens op hetzelfde mechanisme waar ik als
Nederlandse schrijver zelf ook last van heb: dat ik veel eerder grijp naar iets van een
Amerikaanse of Britse auteur dan naar de nieuwe Muns of Mendes. Ik vond Bèta van
Tomas Ross heel erg goed, maar van Hellinga of Geeraerts heb ik nooit iets gelezen. Bert
Muns lees ik omdat ik die goed ken. En van Peter de Zwaan kan ik in ieder geval zeggen dat
die man benijdenswaardig goed kan schrijven.
Mijn roots liggen eigenlijk ook meer in de Fantasy en de horror: ik ben begonnen met
schrijvers als Ursula LeGuin, Tanith Lee, James Herbert en – daar gaan we weer –
Stephen King. Van daaruit ben ik min of meer per ongeluk in het thrillergenre terecht
gekomen. Maar nog steeds vind ik boeken en films die zich op dat snijvlak bevinden het
interessantst. Denk aan: Het Uur Van Het Beest van Andrew Klavan, de films
Fallen
en Jacob’s Ladder en een serie als Millennium.
Streef je ernaar dat je boeken een soort
voorspellende waarde hebben? Jef Geeraerts en Tomas Ross kiezen ook voor actuele thema's
in hun eigen land en hun fictie blijkt later soms werkelijkheid te worden. Laat je
De
plaag om die reden in de toekomst spelen?
Nee. De Plaag speelt zich in de toekomst om te voorkomen dat het te snel
door de actualiteit zou worden ingehaald (iets wat met Beta van Toma Ross per
slot van rekening ook is gebeurd) en om – als politicoloog - mijn toekomstvisie kwijt
te kunnen. In mijn optiek gaan we een barre toekomst tegemoet vol rassenrellen,
economische crises en verregaande verrechtsing. Maar ik heb gemerkt dat, zodra je verhalen
dicht tegen de realiteit en de actualiteit aanleunen, ze maar al te vaak een soort
voorspellende waarde blijken te hebben, hoe indirect en onbedoeld ook. Zo staat op het
omslag van Dubbel Bedrog een neergesmeten fiets en een blauwe tas. Als zo’n
omslag dan van de pers rolt precies op het moment dat er in Maarn een meisje verdwijnt van
wie alleen een fiets en een blauwe rugzak wordt teruggevonden, dan is dat creepy. Mensen
gaan dan al snel vragen of je thuis soms een glazen bol hebt staan. Nee, natuurlijk niet.
Maar wel een knipselarchief vol artikelen over serieverkrachters, kinderporno en spoorloze
verdwijningen. Wat overigens niet betekent dat ik me zou willen beperken tot het soort
faction dat Ross steevast schrijft. Iedere volgend boek kan wat mij betreft elke kant op.
In De plaag laat je een van je
personages zeggen: "Het is de mens... Uiteindelijk is het altijd de schuld van
de mens. Die is de grootste plaag van allemaal." Dit is volgens mij een centraal
- bijna boeddhistisch - thema in het boek. Ben je zo'n misantroop in het dagelijks leven?
Ah, daar moest ik even het woordenboek voor pakken. Nee, een mensenhater ben ik
absoluut niet. Wel heb ik een realistische en (daardoor) niet altijd even optimistische
kijk op de mens en zijn drijfveren. Ik ben ook geen boeddhist of zo. Na De Plaag
kreeg ik vaak van dat soort vragen: of ik soms een erg somber of cynisch mens ben. En dat
terwijl ik juist behoorlijk vrolijk en luchtig door het leven ga. Ik signaleer veel dingen
in de maatschappij die een mens droevig zouden kunnen stemmen, maar laat mijn persoonlijke
welbehagen daar niet door beïnvloeden. Ik kan ook met een brede glimlach naar de muziek
van Joy Divison of Paradise Lost luisteren, misschien is dat het.
De rigide Nederlandse waterscheiding
tussen literatuur, thrillers en sciencefiction heeft ertoe geleid dat literaire en
thrillerrecensenten je tweede boek, De plaag, nauwelijks hebben opgemerkt omdat
het toevallig het etiket sciencefiction kreeg opgeplakt. Wat vind je van het
beleid van uitgevers in dit opzicht? Hoe wordt Dubbel bedrog gepresenteerd?
Mijn uitgever doet zijn best, maar het zijn de recensenten en bibliotheken die met
dat soort etiketten gaan wapperen. Pas toen ik in de bibliotheek dat wolkje op de rug van
De
Plaag zag, ontdekte ik dat ik een sciencefiction-boek had geschreven. Dat schrikt
allerlei lezers af die niet van Star Trek en ruimtereizen houden, terwijl ze dat
boek misschien hartstikke leuk zouden vinden. Nederlanders houden van hokjes: als ik als
politicoloog een artikel in de krant schrijf over de woningmarkt (AD, 18 maart
1999), dan kunnen mensen dat ook met geen mogelijkheid rijmen met de thrillerauteur
Hormann. Dat sommige recensenten meteen hysterisch worden bij iedere schijn van iets
paranormaals of bovennatuurlijks, vind ik stuitend. Maar al doende leert men: Dubbel
Bedrog is zonder enig misverstand een ‘normale’ thriller. Dat staat op de
omslag en ook de bijbehorende foto communiceert dat. Meer kan (en hoeft) een uitgeverij
niet te doen. En ik vind dat er in dit genre ook maar twee criteria zouden moeten gelden:
is een boek goed geschreven en is het echt spannend?
Je doet kennelijk uitvoerig research voor
een boek, naar ik aanneem ook voor Dubbel bedrog. Heb je voor je nieuwe boek ook
met de politie gesproken? Zo lang de dader niet is gepakt, zal de politie niet erg
scheutig zijn met informatieverstrekking, vermoed ik. Zijn de normale media je
belangrijkste bronnen? Heb je een archief bijgehouden over de 'Vadsige fietser', zoals die
serieverkrachter in de buurt van Utrecht werd genoemd?
Toevallig is er net een drukproef van Dubbel Bedrog richting de Utrechtse
recherche gegaan. Mijn informatie over de Utrechtse serieverkrachter is afkomstig uit
openbare bronnen: ik had al een uitgebreid archief met knipsels over (serie)verkrachters
en daar zat die zaak ook in. Daarnaast heb ik een aantal boeken gelezen over verkrachters
en slachtoffers van verkrachtingen, plus boeken over astrologie en horoscopen. Omdat het
hier nadrukkelijk om fictie gaat, heb ik tijdens het schrijven ook geen contact gezocht
met de Utrechtse politie maar me beperkt tot artikelen uit kranten en tijdschriften. Ik
hou me aan de ene kant strikt aan de feiten: zijn signalement, de data waarop hij heeft
toegeslagen, zijn werkwijze, zijn plotselinge verdwijnen, etc. Daarnaast voeg ik elementen
toe die ik zelf verzonnen heb maar die heel plausibel zijn: bijvoorbeeld dat de dader zijn
slachtoffers observeert voor hij toeslaat, zijn schaamhaar afscheert (i.v.m.
DNA-sporen)
en een condoom gebruikt (idem). In het boek geef ik ook een verklaring voor het feit dat
hij na december 1995 niet meer actief is geweest.
Is Dubbel bedrog anders dan je
vorige boeken?
Ja. Eindelijk mocht ik de proloog en de epiloog handhaven! En verder: sommige mensen
zullen dit boek beschouwen als een logischer vervolg op Sporen van Angst. Het is
dan ook duidelijk meer een misdaadroman dan De Plaag. Maar voor mij persoonlijk
is er weinig verschil: ik probeer iedere keer een zo spannend mogelijk verhaal te
schrijven met liefst wat venijn in de staart. Regelmatig hoor ik dat mensen een van mijn
boeken in een ruk hebben uitgelezen en dat doet me op zo’n moment meer deugd dan de
meest positieve recensie. Ik moet mezelf maar al te vaak door zogenaamd adembenemende
"thrillers" heen slepen: de echte pageturners die ik in mijn leven ben
tegengekomen, passen bij mij thuis op een plankje van een halve meter…