Joop van den Broek

(1926-1997, ps. Jan van Gent)

'Schandálig was het, allemaal zo hard en met vrouwen en zo, het was schándelijk'

Johannes Frederik van den Broek (pseudoniemen: Jan van Gent en G. Buitendijk) was behalve schrijver van thrillers en hard-boiled detectives, vooral journalist. Hij werkte veertig jaar lang voor tal van dag- en weekbladen, persbureaus, radio en televisie. Voor zijn werk heeft hij verbleef hij o.a. in Jakarta, Madrid en Paramaribo, plaatsen die hij als achtergrond voor zijn thrillers gebruikte.

Van den Broek begon zijn loopbaan als journalist na de Tweede Oorlog bij dagblad De Stem en was vervolgens van 1947 tot begin jaren '50 werkzaam als correspondent in Indonesië voor de radio en de Volkskrant. Na zijn terugkeer in Nederland werkte hij voor het Algemeen Dagblad. In 1958 vertrok Van den Broek met zijn gezin naar Spanje om zich daar als freelance-journalist te vestigen in Sitges (bij Barcelona). Hij was er correspondent voor de Telegraaf, de GPD en de Avro. In de jaren '60 werkte hij als parlementair redacteur in Den Haag. In 1968 trad hij als politiek redacteur in dienst van het Algemeen Handelsblad. Hij vervolgens jarenlang sociaal-economisch redacteur voor NRC Handelsblad, voor welke krant hij ook in 1975 in Suriname was om van de onafhankelijkheidswording verslag te doen. Hij deed dat eveneens voor de NOS. Hij ging in 1988 met de VUT. Joop van den Broek stierf op 71-jarige leeftijd op maandag 14 april 1997 in zijn woonplaats Amsterdam.

De hoofdpersoon is voor het eerst in Nederland geen politieman of abstract supergenie à la Holmes of de Schaduw, maar een fotograaf, een gewone jongen die tegen wil en dank bij een zaak wordt betrokken en zich erin moet storten, louter om te kunnen overleven, niet uit hobbyisme of om promotie te maken. Ferdinandusse schreef erover: "Het geeft, naast een uitstekende intrige, ook een prachtig beeld van Djakarta, toen wij er nog net waren."

Kermis in de regen werd verfilmd (1962) onder regie van Kees Brusse (die zelf ook meespeelde), met onder anderen Guido de Moor, Ko van Dijk, Leen Jongewaard en Lo van Hensbergen (meer over deze film op het overzicht van  Nederlandse films). Voor de Avro schreef hij het televisiespel De Larongs verliezen hun vleugels en het hoorspel Bericht uit het paradijs (1970). Triptiek voor moord was eveneens een hoorspel, voor de KRO (1956).

Hij een van de acht auteurs van De vrouw van ons achten (1956), samen met Theo M. Eerdmans, Bert Japin, John Hoogland, J.F. Kliphuis, Bob van Oyen, Jaap Romijn en Gerth van Zanten. Elk van de acht hoofstukken was geschreven door een van de genoemde auteurs. Er was een prijsvraag aan verbonden: de lezers die voor 1 april 1957 wisten aan te geven wie welk hoofdstuk had geschreven, maakten kans op een complete reeks Zwarte Beertjes, op dat moment tussen de vijftig en zestig delen.

Onder het pseudoniem Jan van Gent schreef hij een reeks wat klassiekere detectives, de Inspecteur A. Sluiter-verhalen, zoals Maffia, afdeling Amsterdam ("De regen sloeg furieus over Amsterdam.").

In de meeste van zijn andere boeken is de wat cynische, eenzelvige hoofdpersoon Lex van der Tuyn-Walema, een fotograaf die zijn beroep serieus opvat, maar nu en dan in aanraking komt met misdadigers.
Toen W.H. van Eemlandt stierf, was hij bezig met De schat van Aros Killee, dat door Van den Broek werd afgemaakt. Van den Broek vertaalde ook werk van Ed McBain (Tien plus een), Arthur Arent (Neonazi's noemen nooit namen), Pearl S. Buck, M. Gilbert, Clive Irving e.a.

Hij schreef verder een viertal boekjes over Spanje en werkte mee aan een reisgids van dat land.

Werken van Joop van den Broek

Het is soms moeilijk het jaar van de eerste druk te achterhalen, omdat zijn werken in verschillende uitgaven zijn verschenen, waarin precieze jaartallen veelal ontbreken. In dit genre sprong men vaak weinig wetenschappelijk om met bibliografische gegevens, om de potentiële koper de indruk te geven dat het een nieuw werk was, terwijl het gewoon een herdruk uit een oudere reeks betrof. Zo verschenen de (alle of enkele?) Jan van Gents aanvankelijk in de jaren vijftig bij Het Wereldvenster te Baarn in de Antilope-reeks (waarin ook Van Eemlandt verscheen). Nadat bekend werd dat Jan van Gent in werkelijkheid Joop van den Broek was, verschenen de Inspecteur Sluiter-verhalen ook als Zwarte Beertjes, maar zonder enige vermelding omtrent eerdere drukken. De andere boeken van Joop van den Broek verschenen soms eerst als 'Boek van de maand' bij Bruna. Pas later verschenen dezelfde titels als Zwart Beertje bij dezelfde uitgeverij, slechts met de vermelding van het jaar waarin Dick Bruna de omslag ontwierp. Later verschenen sommige Zwarte Beertjes opnieuw bij Sijthoff, wederom zonder enige relevante vermelding.

Met Lex van der Tuyn-Walema (ZB = Zwarte Beertjes)

*) Zie ook Indië.nl. Een schets van de Indische detectiveroman door Peter Ronner.

Niet in een serie

*) Een bespreking door P. van Emst van dit werk staat in De klokken van Bicetre van Georges Simenon (Groningen, Regionale omroep noord en oost, 1964. Literair leven, 3 sept. 1964)

Als Jan van Gent schreef Van den Broek de volgende titels, eerst verschenen in de Antilopereeks van het Wereldvenster (Baarn), later in de Zwarte Beertjes.

Non-fictie van Joop van den Broek

Secundaire literatuur